SỐ LƯỢT TRUY CẬP

3
0
8
2
1
4
4
Tin tức - Sự kiện Thứ Năm, 27/01/2011, 07:00

Bạc Liêu 300 năm

Đặc san xuân Tân Mão 2011

Nhiều giả thuyết cho rằng Bạc Liêu là vùng đất mới, người Bạc Liêu cũng mới hội tụ sau này. Nhiều cứ liệu lịch sử cho thấy vùng đất và con người Bạc Liêu đã có từ lâu lắm. Trải qua thăng trầm của lịch sử, nhưng Bạc Liêu vẫn tồn tại và phát triển cho đến ngày nay. 

Trải qua quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, lãnh thổ và biên giới Việt Nam ngày càng củng cố và từ lâu đã trở thành thực thể thống nhất từ Bắc chí Nam, trong đó có vùng đất Nam bộ. Với truyền thống bất khuất và tinh thần lao động cần cù của cả dân tộc, các thế hệ người Việt Nam đã viết nên những trang lịch sử hào hùng, trong đó có quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển vùng đất Nam bộ nói chung và vùng đất Bạc Liêu nói riêng, góp phần làm rạng rỡ non sông đất nước Việt Nam.

Vùng đất Bạc Liêu được hình thành trong thời bình yên của trái đất; trải qua thăng trầm của lịch sử, nhưng vùng đất này vẫn ngày càng trù phú do phù sa bồi lấn dần ra biển, đồng thời nhờ sự chung sức chung lòng của 3 dân tộc Kinh, Khmer và Hoa xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Cùng với sự hình thành của vùng đất Nam bộ, Bạc Liêu, Sóc Trăng và Cà Mau cũng được hình thành. Bạc Liêu có lúc bao gồm cả Cà Mau và cũng có lúc là một phần của Sóc Trăng và xa hơn nữa là phần đất thuộc Hà Tiên (1708).

Tại Hà Tiên, năm 1680 một thương nhân lớn tên Mạc Cửu ở thôn Lê Quách, huyện Khang Hải, phủ Lôi Châu thuộc tỉnh Quảng Đông – Trung Quốc không chịu thần phục nhà Mãn Thanh nên đã cùng gia đình và thuộc hạ vượt biển sang trú ngụ cửa biển Pesam thuộc Mang Khảm (Phương Thành). Mạc Cửu đã ra công lập ấp quản lý suốt một dãy đất từ nơi cư trú đến tận Cà Mau, tạo ra bảy thôn làng, trong đó có Bạc Liêu. Vào những năm cuối thế kỷ XVII và đầu thế kỷ XVIII, tại Phương Thành, do biết quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần cho mọi người, Mạc Cửu được sự tín nhiệm và đã quy tụ được nhiều lưu dân đến làm ăn sinh sống, không bao lâu, nơi đây đã trở thành một bang trù phú. Thấy mảnh đất rất trù phú, làm ăn thuận lợi, quân Xiêm thường hay đến cướp phá, thậm chí có lần chiếm cả thành trì, còn Mạc Cửu thì thế cô sức yếu nên không đủ sức đối đầu với quân xâm lược, hơn nữa đây là vùng đất chưa phải thuộc quyền dưới triều Nguyễn. Nhằm đảm bảo an nguy gia đình, dòng họ và dân tình ở đây, Mạc Cửu đã cử người đến gặp chúa Nguyễn để cầu xin bảo hộ. Mùa thu tháng 8 năm 1708, chúa Nguyễn Phúc Chu (1691-1725) quyết định lập nên trấn Hà Tiên và phong Mạc Cửu làm Tổng binh trấn Hà Tiên và phong tước Cửu Ngọc Hầu, tiếp tục cai quản vùng đất mà ông đã có công lập ấp (thôn) và gìn giữ (theo Gia Định Thành thông chí của Trịnh Hoài Đức có đoạn “Mậu Tý thập bát niên, Lê Dụ Tông Vĩnh Trịnh tứ niên, Đại Thanh Khang Hi tứ thập thất niên, thu bát ngoạt, phong Quảng Đông tỉnh Lôi Châu nhân Mạc Cửu vi Hà Tiên Tổng binh” (tờ số 9), có nghĩa là: năm thứ 18 Mậu Tý (1708) đời Lê Dụ Tông niên hiệu Vĩnh Trịnh thứ tư, nhà Thanh niên hiệu Khang Hi thứ 47, vào tháng tám mùa thu phong cho một người ở phủ Lôi Châu tỉnh Quảng Đông là Mạc Cửu làm Tổng binh ở Hà Tiên).

Mùa thu tháng 8 năm 1708 Nguyễn Phúc Chu lập trấn Hà Tiên và phong cho Mạc Cửu làm Tổng binh, tước Cửu Ngọc Hầu được cai quản vùng đất mà ông đã có công tổ chức lập 7 ấp (thôn) trong đó có vùng Bạc Liêu (Đại Nam thực lục, tập 1, trang 122). Mạc Cửu biến toàn bộ vùng đất Hà Tiên – Long Xuyên – Bạc Liêu – Cà Mau được gọi chung là Hà Tiên thành khu vực cát cứ của dòng họ mình. Như vậy Bạc Liêu lúc bấy giờ là một phần đất thuộc trấn Hà Tiên mà Mạc Cửu cai quản. 

Năm 1735 Mạc Cửu mất, con ông là Mạc Thiên Tứ thừa kế chức vụ Tổng binh Trấn Hà Tiên, tiếp tục lãnh đạo quản lý lập ấp, xây dựng làng xã. Năm 1757 do biểu tấu của Nguyễn Phúc Khoát (con của Nguyễn Phúc Chu) đã ban lệnh lập đạo Kiên Giang ở thôn Lạch Giá (Rạch Giá) và đạo Long Xuyên ở thôn Cà Mau… Trong thời điểm này, tuy ranh giới chưa xác định rõ ràng, nhưng theo sách “Gia Định thành thông chí” thì từ thôn Tân Long (tức xã Long Thạnh huyện Vĩnh Lợi ngày nay) trở về phía Cà Mau thuộc đạo Long Xuyên; theo “An Nam đại quốc họa đồ” của Taber ấn hành năm 1838 thì vùng đất Khmau (Cà Mau) bao trùm cả thị xã Bạc Liêu hiện nay.

Năm 1757, được biểu tấu của Mạc Thiên Tứ, chúa Nguyễn Phúc Khoát (1738-1765) đã thu nạp thêm vùng đất Ba Thắc, lập ra trấn Giang ở Cần Thơ, trấn Di ở Sóc Trăng và Bạc Liêu. Như vậy vùng đất Phương Nam này thuộc về Chúa Nguyễn. Đến năm 1777 thì trấn Giang, trấn Di được bãi bỏ.

Trở lại vấn đề Bạc Liêu, cùng với sự hình thành của vùng đất Nam bộ, thì vùng đất mà nay là Bạc Liêu hình thành cũng rất sớm, lưu dân có mặt ở đây cũng khá sớm. Dòng văn hóa trải dài từ các tỉnh Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang… cùng nền văn hóa Óc Eo, minh chứng cho nền văn hóa ấy là tháp cổ Vĩnh Hưng tại xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi – tỉnh Bạc Liêu được khai quật vào những năm đầu của thế kỷ XXI; sau khi khai quật dưới chân tháp các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều cổ vật quý báu. Qua phân tích, nhờ các công cụ khoa học hiện đại, các nhà khảo cổ đã đi đến kết luận tháp cổ Vĩnh Hưng có từ thế kỷ thứ IV-V sau công nguyên. Tuy thời kỳ ấy chưa có sử sách nào để lại nói về Bạc Liêu, hoặc Bạc Liêu lúc bấy giờ mang tên gì, lưu dân từ đâu tới, bao nhiêu…? Nhưng phải khẳng định rằng vùng đất Bạc Liêu hình thành từ rất sớm, biểu hiện qua nhiều giả thuyết cho rằng, vùng đất và con người ở đây có từ thời kỳ vương quốc Phù Nam, nhưng cho dù thế nào đi nữa thì tháp cổ Vĩnh Hưng sừng sững qua nhiều thế kỷ đã là một minh chứng rằng từ lâu lắm rồi đã có con người sinh sống tại đây! Ngoài tháp cổ Vĩnh Hưng, do nhu cầu về mặt tinh thần (tâm linh) của ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, vì vậy mà các đình, chùa, miếu… ra đời. Như Phước Đức cổ miếu (chùa Bang) phường 3 thị xã Bạc Liêu, xây dựng từ năm 1780. Chùa Long Phước (chùa Cô Bảy) thị xã Bạc Liêu được xây dựng năm 1840; Tiên sư cổ miếu thị xã Bạc Liêu được xây dựng từ năm 1865; Thành Hoàng cổ miếu (chùa Minh) phường 3, thị xã Bạc Liêu được xây dựng năm 1865; Phước Đức cổ miếu, phường 8 thị xã Bạc Liêu xây dựng từ năm 1871…

Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, đoàn công tác nghiên cứu tìm ngày mở đất Bạc Liêu do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì đã tổ chức một số chuyến đi, làm việc với tỉnh Kiên Giang, An Giang, Cà Mau, thành phố Cần Thơ.v.v. Ngày 17 tháng 11 năm 2010 đã đến thành phố Hồ Chí Minh làm việc với Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Đình Đầu là chuyên gia nghiên cứu địa bạ (bản đồ) triều Nguyễn, nhà sử học hàng đầu của Việt Nam và Nam bộ, ông cho rằng, khi Triều đình nhà Nguyễn, chúa Nguyễn Phúc Chu phong cho Mạc Cửu làm “tổng binh” trấn giữ trấn Hà Tiên vào thu tháng 8 năm 1708, thì vùng đất Hà Tiên lúc bấy giờ bao gồm cả vùng đất Cà Mau và có 2/3 vùng đất tỉnh Bạc Liêu ngày nay; ranh giới được kéo dài đến rạch Bạch Lão, có miếu Đá trắng, đường Võ Thị Sáu, phường 7, thành phố Bạc Liêu.

Như vậy, có thể khẳng định rằng: Vùng đất Bạc Liêu ngày nay đã được hình thành khá sớm với những cư dân sinh sống, và từ 1708, vùng đất này chính thức có chủ quyền. Nếu Kiên Giang đã chọn dấu mốc 1708-2008 để kỉ niệm “Hà Tiên 300 năm” thì thực sự Bạc Liêu cũng đã là miền đất 300 năm cùng với sự kiện và dấu mốc ấy.

Huỳnh Văn Đảm


Số lượt người xem: 3123 Bản inQuay lại
Xem theo ngày Xem theo ngày