SỐ LƯỢT TRUY CẬP

3
5
8
7
0
2
6
DIỄN ĐÀN Thứ Tư, 19/02/2014, 19:50

Nhạc Ngũ âm - Nét độc đáo của đồng bào dân tộc Khmer

Nhạc Ngũ âm là một loại nhạc cụ mang đậm nét văn hóa dân tộc, khắc họa những dấu ấn riêng biệt của đồng bào dân tộc Khmer. Có nhiều người nghĩ rằng, ngũ âm là có năm nhạc cụ hoặc có năm âm thanh của nốt nhạc khác nhau, nhưng thực tế dàn nhạc ngũ âm bao gồm chín loại nhạc cụ và được làm ra từ 05 chất liệu: Da, Gỗ, Sắt, Đồng và Hơi. Cấu tạo và phương pháp làm từng loại nhạc cụ như sau:

1. Trống lớn (gọi là xa Kua thum) chất liệu làm bằng da và gỗ; có thân hình tròn hơi xòe chổ bụng, có chân bằng cây để kê; trống có mặt trên và mặt dưới lợp bằng da bò hoặc da trâu, người ta cạo da bò hoặc trâu cho mỏng vừa rồi đem đi ngâm với nước có chất chua tùy theo người sử dụng, sau đó phơi khô trước khi lợp. Có một cặp dùi làm bằng cây vừa tay cầm có chiều dài khoản 30cm. Ở thân giữa của trống, khoan một lỗ để móc chân kê của trống cho nó nghiêng về người sử dụng.

2. Trống nhỏ (gọi là xa Kua tuốt xa kua xăm phô) được làm bằng chất liệu gỗ và da, trống có thân hình tròn dài, có chiều rộng khoản 35cm, chiều dài khoản 55cm có hai mặt giống như trống lớn, nhưng trống nhỏ này để nằm có chân kê phía dưới có chiều cao vừa theo người ngồi sử dụng, và đặc biệt rằng là hai mặt của nó không bằng nhau, mặt đầu hay gọi là mặt phải lớn hơn mặt trái (mặt đuôi), cách làm của nó cũng giống như trống lớn, nhưng nó sử dụng bằng hai tay không sử dụng bằng dùi.

3. Rô niết Ek (gọi là Rô niết sô lô) chất liệu làm bằng gỗ, có thân hình cong, chiều dài khoản 101cm chiều rộng khoản 11cm, thân hình có hai bức ngăn làm như hàng rào để móc trái của nhạc cụ, còn chính giữa thân dưới có chân kê để giữ thăng bằng, nhạc cụ có khắc hoa văn rất độc đáo của người Khmer, trái làm bằng tre hoặc bằng gỗ xếp thành hàng rồi khoan lỗ lấy dây treo máng hai bên thân hình của nhạc cụ đó. Nhạc cụ gồm 21 trái, kích thướt không bằng nhau, trái thứ nhất bên trái có nốt thấp nhất là nốt F  (PHA) chiều dài 40cm và ngắn từ từ đến trái cao nhất là nốt E (MI) có chiều dài 30cm. Để sử dụng Rô niết Ek, cần dùng hai cái dùi đánh có thân hình dài hơn đôi đũa một chút và bên đầu gõ hình tròn có quấn miếng vải cho cứng để sử dụng.

4. Rô nết Thung (gọi là Rô niết bass) chất liệu làm bằng gỗ, thân hình chữ nhật, chiều dài 97cm chiều rộng 26cm, có bốn chân ở hai đầu. Hình thức làm cũng giống như Rô niết Ek. Khi sử dụng, cần dùng cặp dùi dài 30cm làm bằng tre và quấn vải nơi đầu tròn mềm hơn rô niết Ek.

5. Rô niết Đek (gọi là Rô niết sắt) được làm bằng sắt, gồm có 21 trái giống Rô niết Ek, thân hình khối chữ nhật chiều dài 90cm chiều rộng 18cm chiều cao 30cm và có bốn chân; kích thướt dài ngắn theo từng trái có thanh cao thấp khác nhau, mỗi trái thanh thấp nhất có chiều dài là 30cm, trái thanh cao nhất là 23cm..

6. Cồng lớn (gọi là Phết côn thum ) được làm bằng chất liệu đồng, có 16 trái, được sắp xếp từ lớn đến nhỏ theo trình tự từ trái sang phải, mỗi trái được buộc dính với vòng cồng, chiếc vòng làm bằng thân cây mây uốn thành vòng tròn, phía trên hai vòng phía dưới hai vòng, người ta buộc dây xung quanh và để khoảng trống buộc trái cồng ở giữa của vòng phía trên, mỗi trái của nó có núm ở giữa. Người sử dụng đánh bằng dùi, dùi được làm bằng cây và da phơi khô được quấn bao bên ngoài, dùi có chiều dài là 14cm.

7. Cồng nhỏ (gọi là Phết côn tuốt) được làm bằng đồng, về cấu trúc tương tự như cồng lớn, nhưng về hình dáng nhỏ hơn và cặp dùi có chiều dài là 25cm.

8. Chhưng chất liệu làm bằng đồng, Chhưng là một loại nhạc cụ cặp, lớn khoảng 8cm, một cái có khoan lỗ ở giữa để dành buộc dây, dây có chiều dài khoảng 20cm. Người sử dụng dùng 02 cái nhập vào nhau phát ra âm thanh, Chhưng có hai âm thanh: chrâp và chrưng. Mặc dù vậy nhưng Chhưng cũng khá quan trọng trong thực hiện các loại nhạc của dân tộc Khmer.

9. SRO LAY chất liệu được làm bằng đồng, sử dụng bằng hơi của người thổi, là một loại nhạc cụ có lâu đời, người ta thường sự dụng cho các bài múa lớn, như múa Rô Bam khi chàng khỉ và các nhân vật xuất hiện chẳng hạn .v.v. có chiều dài khoản 24cm.

Ngày xưa theo chuyện kể rằng ngũ âm chỉ được sử dụng trong cung đình, mỗi bản có hình thức và tên gọi khác nhau, nhưng nhạc cụ này có đặc trưng rất đặc biệt, thường dành cho người lớn tuổi sử dụng, do đây là những loại nhạc cụ  rất khó sử dụng; đến thời gian sau này, các thế hệ trẻ được đào tạo đầy đủ và thường xuyên biểu diễn phục vụ nhân dân nhân dịp các ngày lễ lớn trong năm của đồng Khmer như:  Lễ Sel Đôl Ta, Lễ Dâng Bông Dâng y, Lễ Óoc Om Bóc, Tết Chôl Chnăm Thmây, Nhập Hạ, Xuất Hạ, Đám Tang và các lễ khác .v.v. Từ xưa đến nay, nhạc Ngũ âm luôn thấm sâu vào tâm hồn và là một loại nhạc không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Khmer./.

Thạch Thiệu


Số lượt người xem: 1775 Bản inQuay lại
Xem theo ngày Xem theo ngày